Co to jest pamięć?
Pamięć jest to jedna z funkcji ludzkiego umysłu, zdolność poznawcza do przechowywania, magazynowania i odtwarzania informacji o doświadczeniach. Pamięć jest przedmiotem badań psychologii kognitywnej.
Istnieją różne sposoby klasyfikacji pamięci w zależności od czasu jej trwania, charakteru i sposobu przypominania.
Główne etapy tworzenia i przywoływania pamięci, z punktu widzenia przetwarzania informacji, to:
- zapamiętywanie (zachowywanie)
- przechowywanie informacji (magazynowanie)
- przypominanie (odtwarzanie)
Klasyfikacja ze względu na długość trwania
Podstawowa i ogólnie przyjęta klasyfikacja pamięci jest oparta na długości jej trwania. Wyróżnia się trzy typy pamięci: sensoryczną (ultrakrótką, pamięć zmysłów), krótkotrwałą (operacyjną, pamięć świeżą) i długotrwałą.
Czas trwania pamięci sensorycznej wynosi do ok. 0,5 sekundy (patrz też: eksperyment Sperlinga. Część informacji z pamięci sensorycznej przedostaje się do pamięci krótkotrwałej, w której następuje analiza i interpretacja danych. Następnie informacja może być zapisana w pamięci długotrwałej.
Klasyfikacja ze względu na typ informacji
Pamięć długotrwałą można podzielić na deklaratywną (jawną, świadomą) i niedeklaratywną (ukrytą, nieświadomą).
Pamięć świadoma wymaga udziału świadomości w przypominaniu, to znaczy potrzebny jest jakiś świadomy proces kierujący odtwarzaniem informacji. Czasem jest ona nazywana pamięcią jawną, gdyż zawiera informacje, które są przechowywane i odtwarzane w sposób jawny.
Pamięć Å›wiadomÄ… można podzielić na pamięć semantycznÄ…, która zawiera fakty niezależne od kontekstu, i pamięć epizodycznÄ…, która przechowuje informacje w odniesieniu do innej informacji (np. czas i miejsce jakiegoÅ› wydarzenia). W pamiÄ™ci semantycznej możliwe jest przechowywanie wiedzy abstrakcyjnej o Å›wiecie, takiej jak np. “Paryż jest stolicÄ… Francji”. Pamięć epizodyczna z kolei jest używana do przechowywania konkretnych wspomnieÅ„. Czasem wyróżnia siÄ™ jeszcze pamięć autobiograficznÄ…, przechowujÄ…cÄ… wydarzenia z naszego życia.
W odróżnieniu od świadomej, pamięć nieświadoma jest oparta na nieświadomym przypominaniu wcześniej wyuczonego wzorca.
Ośrodki pamięciowe
Miejscem magzynowania pamięci krótkotrwałej są synapsy.
Niektóre z ośrodków:
- tylna część płata ciemieniowego - ośrodek pamięci wykonywania ruchów wyuczonych,
- przednia część płata ciemieniowego - ośrodek pamięci dotyku,
- płat potyliczny (dokładnie: pole przedpotyliczne) - ośrodek pamięci i zrozumienia widzianego obrazu,
- zakręt skroniowy górny - ośrodek zrozumienia i pamięci dźwięków,
- tylna część zakrętu skroniowego górnego - czuciowy ośrodek mowy (pamięci słyszanego i mówionego słowa),
- zakręt kątowy - ośrodek pamięci znaków pisarskich (czytania i pisania),
- pogranicze środkowej i tylnej części zakrętu czołowego górnego - ośrodek pamięci pisania znaków pisarskich.
Zaburzenia pamięci
Najczęstszym zaburzeniem pamięci jest amnezja (niepamięć).
Zaburzenia ilościowe
- hipermnezja
- hipomnezja
- amnezja
- ekmnezja
Zaburzenia jakościowe
- pseudomnezje
- allomnezje
Pamięć robocza
W psychologii poznawczej mówi siÄ™ też o pamiÄ™ci roboczej. Konstrukt ten integruje teorie pamiÄ™ci krótkotrwaÅ‚ej, oraz teorie dotyczÄ…ce funkcji wykonawczych uwagi. Pamięć roboczÄ… traktuje siÄ™ nie tylko jako bufor przechowujÄ…cy przez krótki okres biernie informacje, ale jako pewnego rodzaju przestrzeÅ„ roboczÄ… (Baars), w której dokonuje siÄ™ Å›wiadome przetwarzanie informacji. IstniejÄ… dwie wiodÄ…ce teorie opisujÄ…ce pamięć roboczÄ…: teoria Baddeleya, oraz teoria Cowana. Pierwsza z nich wywodzi sie z magazynowych modeli pamiÄ™ci. Opisuje ona strukturÄ™ pamiÄ™ci roboczej dzielÄ…c jÄ… na podsystem odpowiadajÄ…cy za przechowywania i przetwarzanie informacji werbalnej ( pÄ™tla fonologiczna ), oraz podsystem odpowiadajÄ…cy za informacje obrazowe ( szkicownik wzrokowo-przestrzenny). Nadzór nad tymi podsystemami peÅ‚ni wg tej teorii tzw. centralny system wykonawczy odpowiedzialny za alokacjÄ™ zasobów uwagi, co odpowiada za wybór aktualnie wykonywanego dziaÅ‚ania. Przechowywanie czy też przetwarzanie informacji w pamiÄ™ci roboczej zwiÄ…zane jest ze Å›wiadomoÅ›ciÄ… tego procesu. Innym podejÅ›ciem do problematyki pamiÄ™ci roboczej jest jej rozumienie jako zaaktywowanej części pamiÄ™ci trwaÅ‚ej. Autorem tej koncepcji jest Cowan. Wg tej koncepcji uwaga kierowana przez centralny system wykonawczy decyduje o aktywacji pewnych Å›ladów pamiÄ™ciowych, a w konsekwencji ich uÅ›wiadomienia (czyli “przeniesienia” do pamiÄ™ci roboczej)
źródÅ‚o: NÄ™cka, Orzechowski, Szymura, “Psychologia poznawcza” GWP 2006
źródło: Wikipedia
Zobacz także:
Kategoria: Neurologia